Artvin Rus İşgali ve Elviye-i Selâse — Tarihi Artvin fotoğrafı
🏛️ Tarih

Yeşil Artvin'in
Kırk Yıllık Hasreti
Rus İşgali ve Elviye-i Selâse

📅 10 Nisan 2026 ✍️ Artvin Rehberi ⏱ 7 dk okuma

Tarihin tozlu sayfaları arasında, Anadolu'nun kuzeydoğu ucunda yankılanan bir hüzün hikayesi vardır. Bu hikaye, sadece bir şehrin işgalini değil; bir halkın kimliğini, hürriyetini ve ana vatana olan sarsılmaz bağlılığını anlatır. Artvin, tam 43 yıl boyunca Rus işgali altında kalarak, tarihimizde "Kırk Yıllık Kara Günler" olarak anılan o zorlu süreci iliklerine kadar yaşamıştır.

Elviye-i Selâse — Artvin, Kars, Ardahan, Batum
Elviye-i Selâse: Artvin, Kars, Ardahan ve Batum — Osmanlı'dan Rusya'ya bırakılan dört sancak
İşgale Giden Yol 93 Harbi'nin Ağır Bedeli

Artvin'in kaderi, 1877-1878 yıllarında gerçekleşen ve tarihimizde 93 Harbi olarak bilinen Osmanlı-Rus Savaşı ile değişti. Osmanlı İmparatorluğu'nun hem Balkanlar'da hem de Kafkaslar'da ağır yenilgiler aldığı bu savaşın sonunda imzalanan Ayastefanos Antlaşması ve ardından gelen Berlin Antlaşması (1878), Artvin için ayrılık çanlarının çalmasına neden oldu.

Bu antlaşmalarla Artvin, Ardahan, Kars ve Batum savaş tazminatı yerine Rusya'ya bırakıldı. Bu bölgeye "Üç Sancak" anlamına gelen Elviye-i Selâse adı verildi. Artvin, artık Osmanlı Devleti'nin bir parçası değil, Çarlık Rusyası'nın bir eyaleti statüsündeydi.
"Kırk Yıllık Kara Günler" 1878 — 1921

Rus işgali altındaki 43 yıl, Artvin halkı için büyük bir sınavdı. Rus yönetimi, bölgenin demografik yapısını değiştirmek ve "Ruslaştırmak" için çeşitli politikalar izledi. Ancak Artvin halkı, ne dilinden ne de dininden vazgeçti.

📜 Bu Süreçte Yaşananlar
GÖÇ
Binlerce Artvinli "Gâvur idaresinde yaşayamayız" diyerek Anadolu'nun iç kesimlerine — özellikle Bursa, Sakarya, İzmit ve İstanbul çevresine — göç etti. Bu hüzünlü dalgaya tarihimizde 93 Muhacereti denir.
DİRENİŞ
Kalanlar gizli okullar kurarak, evlerde Türkçe eğitim vererek ve geleneklerini yaşatarak direndiler. Rus memurların baskısına rağmen Artvin'in ruhu hep İstanbul'a, başkente dönüktü.
EKONOMİ
Ruslar, Artvin'in zengin ormanlarını ve maden yataklarını — özellikle Murgul bakırını — kendi sanayileri için kullandılar. Buna karşın o dönemde yapılan taş binalar ve yollar, ironik biçimde bugün hâlâ şehrin mimari dokusunda izlerini korumaktadır.

Kurtuluşa Doğru Brest-Litovsk ve Sonrası

1914'te başlayan Birinci Dünya Savaşı, Artvin için yeni bir umut ışığı oldu. Ancak Sarıkamış Harekatı'nın dramatik sonucu, bu umutları bir süreliğine gölgeledi. Asıl kırılma noktası 1917'de Rusya'da patlak veren Bolşevik İhtilali oldu. Çarlık rejimi yıkılınca Rus ordusu cepheden çekilmek zorunda kaldı.

3 Mart 1918'de imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması ile Rusya, Elviye-i Selâse'den çekilmeyi kabul etti. Ancak bu sevincin ömrü kısa sürdü; Mondros Mütarekesi sonrasında bölge önce İngilizlerin, ardından Gürcülerin işgaline uğradı.

📅 Elviye-i Selâse Kronolojisi
1878
Berlin Antlaşması — Artvin, Kars, Ardahan ve Batum Rusya'ya bırakılır.
1914
I. Dünya Savaşı başlar. Sarıkamış Harekatı ağır kayıplarla sonuçlanır.
1917
Bolşevik İhtilali — Çarlık rejimi yıkılır, Rus ordusu cepheden çekilir.
1918
Brest-Litovsk Antlaşması — Rusya bölgeden çekilir. Ardından İngiliz ve Gürcü işgali başlar.
1921
7 Mart — Türk birlikleri Artvin'e girer. 43 yıllık hasret sona erer.

Mutlu Son 7 Mart 1921

Milli Mücadele'nin önderi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları, Doğu cephesinde Kazım Karabekir Paşa önderliğinde büyük bir diplomatik ve askeri zafer kazandılar. Gürcistan hükümetine verilen nota sonucunda, 23 Şubat 1921'de Türk birlikleri Artvin'e girmeye başladı.

7 Mart 1921 tarihinde Artvin resmen ana vatana kavuştu. Şehirde bayraklar asıldı, dualar edildi ve 43 yıllık hasret sona erdi. Bugün Artvin'de her 7 Mart, "Kurtuluş Bayramı" olarak büyük bir coşkuyla kutlanmaktadır.

Sonuç Unutulmayan Tarih

Artvin'in 43 yıllık işgal süreci, bize vatan toprağının ne kadar kıymetli olduğunu hatırlatan bir derstir. Çoruh'un hırçın suları gibi hiçbir zaman boyunduruk kabul etmeyen bu serhat şehri, Türkiye Cumhuriyeti'nin sarsılmaz kalesi olmaya devam etmektedir.

Artvinliler için 7 Mart, sadece bir takvim yaprağı değil; hürriyetin ve vuslatın adıdır.

Bu yazı, Artvin'in tarihine ışık tutmak ve gelecek nesillere bu zorlu mücadeleyi aktarmak amacıyla kaleme alınmıştır.
Bu tarihi yazıyı Artvinlilerle paylaş!